Adjossi Christiano

Christiano, zijn leven moest nog beginnen. Hij is verdronken in de Corantijnrivier toen hij pakkertje aan het spelen was. Laten we voor hem, zijn ouders en familie in deze dagen een kaars branden.

Suriname, november 2016

Christiano, het jongetje van wie iedereen hield

Op weg naar Apoera
Christiano is er niet meer. Hij is verdronken in de Corantijnrivier toen hij daar met vriendjes aan het spelen was. Hij was zes jaar. Het bericht staat in de krant en bereikt me via mijn vriendin Leonie die in Apoera woont en daar op de basisschool heeft lesgegeven. Ze vraagt of ik wil komen omdat ik in Suriname bezig ben met ‘rouw en verlies’. Mogelijk kan ik de leerkrachten steunen en iets met de kinderen doen op school.
Ik kan pas komen na de begrafenis. Ik hoor van Leonie dat het afscheid op school indrukwekkend was. Ik besluit toch te gaan. Ik wil sowieso graag naar Apoera omdat ik naar wat Inheemse dorpen in de buurt wil. Vanuit Zanderij loopt een hobbelige zandweg dwars door het land naar Apoera. Ik ga met het busje van oom John. We rijden langs Inheemse dorpen en komen langs kreken waar Inheemse mannen soms roerloos in het water staan en verkoeling zoeken. Overal langs de weg worden dikke boomstammen op trucks vervoerd voor de export. De zon werpt lange schaduwen over de rode weg...Soms is de bus in mist gedompeld als een auto passeert. John weet de grootste kuilen vakkundig te mijden. Halverwege de rit krijgt de vrouw die voor me zit een telefoontje. Ze vraagt John of hij even wil stoppen. Ik merk aan haar uitroepen dat ze schrikt. Ze vertelt dat ze juf is op de basisschool in Apoera en dat in drie zesde klassen alles is vernield en met smeerolie op borden en schriften is geschreven. De kinderen zitten voor hun examen en in Apoera kom je niet zo makkelijk aan nieuwe leermiddelen. Op het bord stond geschreven: ‘I’am Chris and I’am still a life’. Ze vertelt dat de dag erop politie op school komt en ouders en kinderen worden gehoord.

De schoolleider van O.S. Apoera
Ik logeer in een van de huisjes voor leerkrachten tegenover de school ‘V.O.J. Apoera’ (MULO, LBO) en ontmoet in de avond de schoolleider van de basisschool, juf Moor die me uitnodigt bij haar op school te komen. Juf Moor werkt al 10 jaar op de basisschool in Apoera. Ze ontvangt me in haar kantoortje waar juffen en kinderen in en uitlopen. Ook de juf van Christiano zit er. Juf Moor vertelt dat ze het er nog steeds erg moeilijk mee heeft en er niet over wil praten. Jaden, zijn oom van 13 jaar was erbij toen het gebeurde, en zijn vriendje Rodinio. Rodinio is 10 jaar. Juf Moor: ‘Ik maak me zorgen om hem. Hij heeft niet gehuild, ook niet toen hij Christiano terug zag in de kist en ik weet niet of hij alweer is gaan zwemmen? Rodinio vertelde dat ze in het water pakkertje aan het doen waren en dat Christiano in het water sprong en niet meer naar boven kwam. We vroegen ons af of hij niet snapte dat zijn vriendje kon verdrinken? Hij sloeg geen alarm. Jaden wel: hij zocht naar Christiano, zag zijn slippers, liep naar huis, sloeg alarm en ging toen weer naar de waterkant om mee te zoeken. De politie kwam en de brandweer. Ouders en kinderen zochten mee naar het lichaam. Een paar uur later werd Christiano gevonden. Voor een deel al aangevreten door de piranha’s. Ze komen op bloed af. Waarschijnlijk heeft hij zich gestoten. Kinderen konden me dat vertellen. Eigenlijk vind ik dat dat niet kan en dat er richtlijnen moeten komen. Het gebied moet worden afgezet.

Jozef, een onafhankelijk iemand van buiten de school, heeft onderzocht hoeveel kinderen van de vijfde en zesde klas niet konden zwemmen. Tien van de 27 kinderen uit de 5de klas bleken niet in het diepe te kunnen zwemmen. Kinderen hier leren zichzelf zwemmen. Ouders gaan niet mee naar de rivier. Bij Inheemsen is vaak weinig toezicht van de volwassenen. Zij baden alleen in de rivier. Bij Marrons is er meer toezicht. Kinderen spelen in de buurt van vrouwen die de vaat doen in de rivier, hun kleren wassen of baden. Het zwembad zou volgens juf Moor weer gemaakt moeten worden, zodat kinderen daar leren zwemmen. Er zit een scheur in het zwembad en het is nu overwoekerd door planten. Maar...er is geen geld.’

Juf Moor vertelt over de ravage op school: ‘Die dag was het aity day (acht dagen na de begrafenis). Vijf jongens hebben verklaard iemand in een van die drie klaslokalen te hebben gezien die naar buiten piepte. Ze wilden de klas ingaan, maar de deur was dicht. Ze zijn hard weggerend. Ze dachten dat het een spook was. Hier wordt gedacht dat in de maand december de doden komen wandelen. Sommigen voelen aan hun lichaam dat de doden bij hen zijn. Sommigen zien hen en praten met hen. In Apoera praten ouders tori. Ze vertellen ook Jorka tori’s, spookverhalen. Hun kinderen zijn er erbij. In mijn opvoeding mocht ik daar niet bij zijn van mijn ouders. Ik heb in de afgelopen jaren geleerd te accepteren dat het hier anders gaat. Hier geloven ze ook in Watramama.’

Watramama
Watramama is de godin van het water. Als iemand verdrinkt dan heeft ze je meegenomen naar haar rijk onder water. Juf Moor vertelt dat er precies zeven jaar geleden een meisje van haar school is verdronken. Haar lichaam is nooit teruggevonden. De moeder zat aan het water en huilde en riep om haar kind. Dag en nacht huilde ze. Op een dag vertelde ze aan juf Moor dat haar dochter haar in een droom had bezocht en had gezegd dat ze niet meer moest huilen. Over twee jaar zou ze terugkomen. Deze moeder kwam op de dag dat Christiano was verdronken naar de oever van de rivier rennen en huilde en gilde toen ze het lichaam van Christiano hadden gevonden. ‘Hebben jullie mijn meisje gevonden?’, schreeuwde ze. Een man die er bij stond en niet kon huilen, vertelde aan juf Moor: ’Toen ik dat hoorde was het alsof ik een vuistslag op mijn rug kreeg. Het deed pijn en toen begon ik pas te huilen.’ We praten verder over Watramama en juf Moor vertelt een ander ‘waar gebeurd verhaal’. Juf Moor: ‘Het nichtje van een vriend van me is in Washabo verdronken. Iedereen was in rep en roer. Op een onbewaakt moment was ze weg. Volwassenen en kinderen konden haar niet vinden. De moeder van het meisje bleef aan de rivier zitten en huilde en riep de naam van haar kind. Ze wilde niet naar huis. Omdat de moeder bleef vragen naar haar kind, hebben de goden haar weer teruggebracht. Ze leefde niet meer, maar ze had geen schrammetje en ze had gouden haarpennetjes in haar haar.
Haar moeder heeft gedroomd dat Watramama haar bedankt heeft voor het leven van haar dochter en haar terug heeft betaald met gouden haarpennetjes.’

Afscheid op school
In de klas van Christiano hebben de kinderen tekeningen gemaakt die verwerkt zijn in een collage. De collage is aan de ouders aangeboden. De juf wilde met ze zingen, maar dat lukte niet omdat de kinderen te verdrietig waren. Tekenen lukte wel. De tekeningen en foto’s zijn te zien op de site van O.S. Apoera. De kist met het lichaam is naar de school gebracht waar leerlingen, leerkrachten en ouders afscheid konden nemen. Met zijn allen zongen ze ‘Adjossi Christiano’. Juf Moor geeft me de tekst van het lied die op de condoleancekaart voor Christiano is gedrukt en ik vraag of ze het voor me wil zingen. Juf Moor begint te zingen en ik krijg tranen in mijn ogen. Een stem die je naar de hemel voert en stil maakt van binnen. Ondertussen kijk ik naar twee fotootjes van Christiano. Wat een mooi mannetje. Kinderen van school konden een bloem op de kist leggen voordat de kist in de lijkauto werd gezet. Op het tafeltje in de klas van Christiano heeft dagenlang een waxine lichtje gebrand. Nu, na aity day, staan zijn tafeltje en stoeltje in het kantoortje van juf Moor. Juf Moor vertelt dat de juffen allemaal anders reageerden. Sommigen huilden en schreeuwden, anderen huilden alleen en weer andere juffen hielden zich in. Dat maakt het volgens haar voor kinderen soms wel moeilijk en ze zegt dan altijd: ‘Huilen mag bij de kinderen, maar schreeuwen niet.’
Ze vraagt of ik nog even met Rodinio wil praten om te kijken hoe het met hem gaat. Ik praat wat met Rodinio, een open, vriendelijke jongen die het fijn vindt te praten over zijn matti. Ik vraag hem een brief te schrijven naar Christiano en op die manier afscheid van hem te nemen. Hij vindt zelf de woorden en maakt een tekening van een voetbalveld. De juf van Christiano kan de brief nog niet lezen. Het is haar allemaal teveel. Ook dat heeft tijd nodig.

Christiano

Beste matie wij ginnen speelen voetballen en nu ben je er niet meer wij gan niet meer kunnen voetballen omdat je nu weg bent en Ik denk dat je in de hemel bent en ook dat je een engel bent ik mis je nog elke dag en Ik denk hoe wij ginnen voetballen en hoe jij nu weg bent voetballen wij niet meer en jij gaat niet meer voor december zijn en jij gaat niet kunnen bombel schieten en nu gaat ik alleen luciver schieten en jij bent in de hemel zonder pijn en kracht en dat je goed in de hemel moet leven.

En toen jij was gaan begraven en toen ik jij hebt gezien was ik heel verdrietig en Ik ging van binnen huilen en Ik zal jou nu groeten


Terug naar Paramaribo
In de bus terug naar Paramaribo ontmoet ik Sabajo. Hij vertelt dat hij Christiano heeft gekend. ‘Het was mijn vriend,’ zegt hij. ‘Een flinke jongen. Elke dag kwam hij naar ons toelopen om bestellingen op te nemen voor het eten. Ik werk bij radio Apoera. Zijn oma kookte eten voor ons en Christiano bracht het dan naar ons en bleef vaak uren zitten praten. De hele gemeenschap heeft gesteund. Er wordt geld ingezameld voor alle kosten. De school betaald, de voetbalclub, winkels en particulieren. De eerste dagen brengen ze eten mee voor de mensen die zitten. Mensen maken het erf schoon en helpen waar ze kunnen.
Op de dag van zijn begrafenis was het een warme dag. Maar plotseling begon het te waaien en te motten. Daarna begon het te onweren. Bij ons zeggen ze dan dat degene die is gestorven nog niet wil gaan, dat hij verdrietig is en boos. Als het mooi weer is en het blijft mooi weer zegt men dat iemand rustig naar huis is gegaan. We zullen hem missen.’

Adjossi Christiano


Bron: Zie wikipedia over Watramama



Door: de redactie

Meld misbruik!
Reageer Via:
Reacties
In een adem uitgelezen. Wat verdrietig... Maar ook wat mooi beschreven hoe school afscheid heeft genomen. Sterkte voor iedereen en vooral ook voor de ouders en familie
Wat een mooi verhaal en wat erg wat er met Christiano is gebeurd. Petje af voor de leerkrachten van school. Wens hen ook heel veel sterkte toe. Zal zeker een kaarsje opsteken.

Vraag en antwoord

Stel je vraag aan de redactie en ontvang snel antwoord.

Volg ons ook op:

Jouw Troost voor Tranen profiel

Login met je e-mailadres en wachtwoord.
E-mailadres
Wachtwoord
Wachtwoord vergeten? Klik hier!

Nog geen account? Klik hier!

Sluiten